Eindeloze of eindige vrijheid van meningsuiting

vrijdag 11 december, 2015

Door Anne-Mieke Wierdsma

Moet de vrijheid van meningsuiting worden verruimd?

Vrijheid van meningsuiting is een van de essentiële elementen van een democratische samenleving. Het is een van de fundamentele rechten van de mens. Echter wat betekent dat; een fundamenteel recht? Recht dient te worden begrepen als ‘relationeel’. Ofwel; het recht van de een moet verenigbaar zijn met de rechten en vrijheden van een ander. Dat uitingsvrijheid een fundamenteel recht is blijkt onder andere uit de bewoordingen van artikel 10 EVRM.

Daaruit blijkt dat een ieder recht heeft op vrijheid van meningsuiting, maar dat daar beperkingen op mogelijk zijn in het belang van onder andere de nationale veiligheid, territoriale integriteit en het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten. Beperkingen op de uitingsvrijheid zijn ook neergelegd in de Nederlandse strafwet. Zo zijn groepsbelediging (artikel 137c Sr) en het in het openbaar aanzetten tot discriminatie, haat of geweld tegen leden van groepen (artikel 137d Sr) bijvoorbeeld verboden. Vrijheid van meningsuiting is aldus niet absoluut en eindeloos.

Waar de grens tussen belangen precies ligt is niet vooraf vast te stellen. Per geval wordt die grens bepaald door de rechter. Een maatstaf bij die beoordeling is of de uiting een bijdrage levert aan het publieke debat. Om de vrijheid van meningsuiting te verruimen, heeft Van Klaveren – ex-PVVer – een initiatiefwetsvoorstel ingediend om de bovengenoemde beperkende artikelen 137c en 137d Sr (voorzover het gaat om aanzetten tot haat en discriminatie) uit het wetboek van strafrecht te schrappen. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een overwegend negatief advies uitgebracht ten aanzien van dit initiatiefwetsvoorstel. Een volledige schrapping van het verbod op groepsbelediging en het verbod tot aanzetten tot discriminatie en haat is volgens de Raad van State in strijd met internationale verplichtingen.

Onduidelijk is nog wat er in de toekomst met de vrijheid van meningsuiting zal gebeuren; blijft deze eindig of wordt deze eindeloos? Afhankelijk van politieke invloeden zal op deze vraag te zijner tijd een antwoord komen. De trend die zich momenteel voordoet is dat Wilders met zijn partij, de PVV, groeiende populariteit kent in Nederland. Daarnaast heeft Le Pen, van de Franse zusterpartij van de PVV, op 7 december 2015 28% van de stemmen behaald in de eerste ronde van de regioverkiezingen. Dat wordt een historische overwinning genoemd voor die partij. Ten slotte is Donald Trump in de Verenigde Staten de Republikeinse presidentskandidaat. Hij rekt met bijna elke extreme uitspraak de toch al ruime vrijheid van meningsuiting verder op. Daar waar politieke macht van betekenis wordt, is de kans wellicht niet denkbeeldig dat er sprake zal zijn van oprekking van vrijheid van meningsuiting. Het is interessant om te zien of grenzen zullen worden verlegd of niet.