“Die straffen in Nederland stellen toch niets voor?”

donderdag 19 januari, 2017

De effectieve vrijheidsstraf nader beschouwd. 

Regelmatig hoor en lees ik dat de gemiddelde Nederlander meent dat de opgelegde straffen in Nederland veel te laag zijn. Waar je in Engeland of Duitsland misschien wel tien jaar krijgt, krijg je er hier ‘maar’ acht. Maar hoe zit dat nu? Zijn de gevangenisstraffen in Nederland daadwerkelijk korter dan in andere westerse landen?

Voor 1 juli 2008 gold in Nederland het stelsel van de vervroegde invrijheidsstelling. Dat hield in dat er van iedere opgelegde gevangenisstraf 1/3 deel niet daadwerkelijk uitgezeten werd. Ongeacht de hoogte van de gevangenisstraf, het gedrag binnen het gevangeniswezen, het gepleegde delict etc.

Dat is door een wetswijziging per 1 juli 2008 heel anders geworden. De vervroegde invrijheidsstelling bestaat niet meer. Dit betekent dat een gevangenisstraf niet zonder meer met 1/3 deel wordt verminderd. Voor de vervroegde invrijheidsstelling is de voorwaardelijke invrijheidsstelling in de plaats gekomen (hierna v.i.). Een gedetineerde kan vervroegd vrij komen, maar dat is niet per definitie het geval. De invrijheidsstelling geldt onder voorwaarden en is bovendien onderhevig aan een proeftijd.

Een belangrijke wijziging, is dat alleen veroordeelden met een geheel onvoorwaardelijke gevangenisstraf voor v.i. in aanmerking komen. Wordt een gevangenisstraf opgelegd van 24 maanden, waarvan 2 maanden voorwaardelijk, komt de veroordeelde na 22 maanden vrij. Er gaat niet nog eens 1/3 deel van af. Op deze regel is geen uitzondering.

Gevangenisstraffen tot een jaar, komen ook niet in aanmerking voor v.i. Een jaar gevangenisstraf, is een jaar zitten.

Voor de veroordeelden met een gevangenisstraf van meer dan een jaar, maar minder  an twee jaar, is weer een andere regeling van toepassing. Van het tweede jaar, gaat 2/3 deel van de straf af (indien aan de voorwaarden wordt voldaan). Dit betekent dus, dat bij een gevangenisstraf van 18 maanden, 2/3 deel van het tweede jaar (dus van de 6 maanden die in het tweede jaar vallen) afgetrokken kan worden. De veroordeelden zit dan effectief 14 maanden gedetineerd.

De v.i. is daarnaast niet van toepassing op jeugddetentie, of op vreemdelingen zonder rechtmatige verblijfsttatus.

De algemene voorwaarde om in aanmerking te komen voor en het behouden van de v.i. is het niet opnieuw plegen van een strafbaar feit. Dit kan zijn tijdens het uitzitten van het eerste deel (een mishandeling binnen de gevangenis bijvoorbeeld), maar ook tijdens de proeftijd die tijdens de v.i. geldt. Kort gezegd is de proeftijd van kracht tot ook het voorwaardelijk deel (1/3) achter de rug is. Ook daar zijn weer uitzonderingen op, maar die laat ik hier buiten beschouwing.

In meer dan 70% van de gevallen worden naast de algemene voorwaarde, ook bijzondere voorwaarden opgelegd. Die voorwaarden lopen uiteen. Dat kan zijn een meldplicht bij de reclassering, een alcohol-en drugsverbod, een locatiegebod (met enkelband) of zelfs plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis. Werkt de veroordeelde hier niet aan mee? Dan wordt door het OM een vordering ingediend bij de Rechtbank om de v.i. achterwege te laten.

Houdt de veroordeelde zich na invrijheidsstelling niet aan de voorwaarden, volgt er eveneens een vordering van het OM bij de Rechtbank om de v.i. te herroepen. De veroordeelde loopt dan het risico dat hij de rest van zijn gevangenisstraf uitzitten.

Het is dus niet zonder meer zo in Nederland, dat een groot gedeelte van de onvoorwaardelijke gevangenisstraf niet uigezeten hoeft te worden. De v.i. regeling zoals Nederland die kent, is vele malen strenger dan in de meeste andere westerse landen geldt.

Zo kent zowel Engeland als Duitsland een systeem, waarbij maar liefst de helft van de gevangenisstraf daadwerkelijk uitgezeten hoeft te worden. Daarbij komt ook nog dat de opgelegde gevangenisstraffen daar niet zoveel hoger zijn dan de meeste gevangenisstraffen die in Nederland worden opgelegd.

Kort en goed. Gekeken moet worden naar hoeveel tijd iemand nu daadwerkelijk doorbrengt in een gevangenis na een veroordeling en niet hoeveel straf wordt opgelegd door een rechtbank. Dit geeft, vanwege de grote diversiteit aan wetgeving een vertekend beeld.

Meer weten over v.i. of heeft u een advocaat nodig vanwege een vordering van het OM om uw v.i. achterwege te laten of te herroepen? Neem dan gerust contact op met mijn kantoor.